27 mei tot en met 28 augustus 2011

'Meissen | SO - IL, 18de-eeuws porselein in hedendaagse architectuur'




|


'Meissen | SO - IL'
18de-eeuws porselein in hedendaagse architectuur

KAdE toont van 28 mei t&m 28 augustus 2011 ruim 50 objecten van 18de eeuws Meissen porselein in speciaal ontworpen vrijstaande vitrines. Door dit ‘pronkporselein’ in hedendaagse vitrines tentoon te stellen is het mogelijk in te zoomen op details, op de sculpturale (driedimensionale) rijkdom en op de individuele kwaliteiten van de stukken. KAdE wil met deze tentoonstelling niet alleen het ‘vergeten’ Meissen-porselein op de voorgrond te zetten, maar ook de mooie beeldende en verhalende kwaliteiten ervan onder de aandacht brengen. In Nederland wordt Meissen porselein vaak beschouwd als ‘edelkitsch’. Het past niet in de minimalistische en conceptuele traditie van het modernisme, vanwege de overdadige versieringen. KAdE wil deze (voor)oordelen graag op de proef stellen.

Topstukken Meissen porselein naar KAdE
Voor deze tentoonstelling komen ruim 50 topstukken Meissen-porselein naar KAdE. Behalve uit de Meissen Porzellanmanufactur, zijn de stukken afkomstig uit belangrijke privécollecties uit Engeland en Duitsland. Een aantal object behoorde ooit tot de Von Klemperer Collectie, die in de Tweede Wereldoorlog zwaar beschadigd raakte. Ook zijn enkele stukken uit het Groninger Museum en het Keramiekmuseum Princessehof te zien.

Getoond worden onder meer objecten die door Johann Joachim Kaendler zijn ontworpen. Kaendler (1706-1775) was de meest prestigieuze Meissen-modelleur die de fabriek ooit gekend heeft. Hij ontwierp in de 18de eeuw ruim 40 jaar jaar lang ontwerpen voor de Meissen-fabriek. Hij is onder meer de ontwerper van de commedia dell’arte figuren, de dierfiguren die bestemd waren voor het Japanisches Palais in Dresden en het Zwanenservies (2.200 onderdelen).
In de tentoonstelling zijn van zijn hand onder meer ‘Mohr & Mohrin’, figure of a Wackelpagode, ‘Turk’, ‘Apollo in his chariot’, ‘Freimauer und Dame mit Mopshund’, ‘Gentleman and Lady in a Crinoline Dress’, en diverse figuren uit de Commedia dell’arte (Brighella, Gondoliere, Arlecchino, Beltramo en Avvocato) te zien.

Van Meissen ontwerper Johann Friedrich Böttger (1682 – 1719, uitvinder van het ‘witte kaolien klei porselein’ is een aantal vroege stukken te zien, waaronder een vaas, een theepot en een kop en schotel.

Special voor KAdE ontworpen hedendaagse vitrines
KAdE heeft het architectenbureau Solid Objectives – Idenburg Liu (SO – IL) opdracht gegeven een hedendaagse driedimensionale omgeving te ontwerpen om dit porselein op een optimale manier te presenteren.
SO – IL heeft 32 moderne vitrines ontworpen, geometrisch van vorm, in heldere kleuren en met ‘puntige kappen’ voor de ruim vijftig Meissen objecten. Deze vitrines zijn behalve dienstbaar aan de Meissen objecten, tevens autonoom van karakter. Florian Idenburg van SO - IL: “We wilden een strategie bedenken die helpt om ‘opnieuw te kijken’ om zo de bezoeker tot nieuwe inzichten te laten komen. Door de vitrine als ‘verstoorder’ van het conventionele kijken in te zetten, moet de kijker zijn relatie met het werk herdefiniëren. Door de organisatie van kleur, vorm en materiaal trachten wij de objectmatigheid van de individuele stukken te reduceren om zo een meer fluïde en viscerale ervaring te genereren. Het is een transitie van object naar ervaring, en de potentie van architectuur om daarin als ‘mediator’ op te treden.”

Von Klemperer collectie
Een aantal stukken behoorde ooit toe aan de Von Klemperer Collectie. Gustav von Klemperer - een Joodse bankier en verzamelaar uit Dresden - bezat een van de beste Meissen privé collecties van zijn tijd. Meer dan 800 stukken, veelal uit 18de eeuw. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd zijn verzameling door de Nazi’s geconfisqueerd en in kratten verstopt in de heuvels rondom Dresden. Tijdens het bombardement op Dresden in 1945 werd de hele collectie, juist vervoerd vanuit de heuvels naar het westen van de stad. De vrachtwagenbestuurder besloot, tegen orders in, zijn truck voor de nacht te parkeren op de binnenplaats van het Koninklijk Paleis in Dresden. Het geallieerde bombardement die nacht veranderde het paleis een ruïne. De communistische regering liet de ruïne ongemoeid. In 1951 vond een arbeider de gehavende kisten met porselein in de puinhopen. Al snel werd duidelijk dat dit (een gedeelte van) de Von Klemperer collectie was. Na de Duitse eenwording in 1991 werden 83 stukken teruggegeven aan de nazaten van Von Klemperer. Deze schonken 63 stukken daarvan aan de beroemde Porzellansammlung (porselein collectie) van de Staatliche Kunstsammlungen Dresden (SKD), de rest werd door Christies geveild.
Enkele jaren geleden werden er in de depots van de SKD nog meer stukken van de Von Klemperer collectie ontdekt. Deze stukken werden aan de nazaten teruggegeven en in 2010 geveild door Bonham's Fine European Ceramics auction in Londen. Het bijzondere aan deze veiling was dat bijna alle stukken door het bombardement (zwaar) beschadigd waren en toch voor enorme bedragen werden verkocht.

Geschiedenis Meissen porselein
De geschiedenis van Meissen porselein begint bij Augustus de Sterke (1670-1733). Deze keizer van Saksen en latere Koning van Polen was een groot liefhebber van de schone kunsten, in elke vorm mogelijk. Hij liet in Dresden prachtige barokke paleizen bouwen die voor hun tijd, erg vooruitstrevend waren. Augustus omschreef zijn voorliefde voor porselein als ‘La maladie de porcelaine’, en vergeleek het met sinaasappels; men wil er altijd meer van.

Augustus de Sterke was de oprichter van de eerste succesvolle porseleinfabriek in Europa. Nadat alchemist Johann Friedrich Böttger het geheim van hard wit porselein had ontdekt, hield Augustus de porseleinmaker gevangen in de Albrechtsburg - een fort gebouwd in de 15e eeuw – om ervoor te waken dat het geheim uit zou lekken. De fabriek in de Albrechtsburg had aanvankelijk als enige doel om te produceren voor het hof. Pas na de dood van Augustus in 1733 werd besloten om ook voor de handel te produceren. Zo werd het voor een selecte groep mogelijk op bestelling porselein te krijgen.
In 1756 werd Saksen binnengevallen, met als gevolg dat Frederik de Grote met de aanwezige gereedschappen uit Meissen een nieuwe fabriek oprichtte in Berlijn. Hoewel de fabriek in Meissen niet werd gesloten, kampte deze wel met grote tegenslagen. Nu het geheim van porseleinbakken zich verspreidde over Europa, kreeg de fabriek in Meissen te maken met een grote concurrentiestrijd. Vooral de Sèvres fabriek van het Franse hof was zeer succesvol. Omdat de trend steeds meer neigde naar Franse decoraties en -stijlen moest de fabriek in Meissen een aantal grote veranderingen ondergaan.
Een van de eerste veranderingen in de fabriek was de komst van een nieuwe modelleur: Michel Victor Acier. Het was Acier waardoor de fabriek in dezelfde stijl als de populaire neoclassicistische Sèvres fabriek porselein kon produceren. Daarnaast kwam Graaf Camillo Marcolini als directeur in Meissen werken. Door zijn moderne werkwijze produceerde de fabriek niet alleen voor selecte kring maar ontstond er een lijn met alledaagse gebruiksvoorwerpen in dezelfde neoclassicistische stijl die in andere landen te vinden was.
Na Marcolini’s vertrek besloot de fabriek terug te gaan naar de 18e eeuwse modellen van Kändler, die gelukkig allemaal bewaard waren gebleven.
De fabriek had nog nooit tweede exemplaren geproduceerd van de figuurstukken, maar begon die nu wel te maken als voorbeelden om rijke klanten te trekken. Daarnaast konden de heruitvoeringen dienen als model tijdens het maken. Een aantal van deze ‘dubbels’is in KAdE te zien.
In 1863 werd duidelijk dat de Albrechtsburg te klein was voor de groeiende productielijn en werd besloten te verhuizen naar de huidige locatie van de fabriek.
 
Over architectenbureau SO – IL
SO – IL (Solid Objectives – Idenburg Liu) is in 2008 opgericht door de Nederlander Florian Idenburg en de Chinese Jing Liu.
Florian Idenburg is in 1999 afgestudeerd aan de TU Delft. Van 2000 tot 2007 was Idenburg projectarchitect bij architectenbureau SANAA in Japan. Idenburg is gastdocent aan de Universiteiten van Harvard en Columbia. Zijn lessen verkennen de rol van de architectuur in verschillende sociale, culturele en economische omstandigheden . Ook schrijft hij. Zijn bijdragen verschijnen regelmatig in tijdschriften als Abitare, Domus, A+U en Mark Magazine. Idenburg was één van de winnaars van de Charlotte Köhler Prijs 2010.
Het bureau SO – IL heeft onder meer een trouwkapel in Nanjing, China, en het Kukje Art Center in Seoul (oplevering november 2011) ontworpen. In 2010 won het bureau de MoMA PS1 Young Architects prize. Dit jaar won het bureau de AiA 2011 Design Award van het American institute of Architects in de categorie ‘Unbuilt work’ met het ontwerp voor de Kukje Art Center.
SO – IL is gevestigd in Brooklyn, NY. http://so-il.org

Op de tweede verdieping van KAdE wordt de presentatie ‘To Be Determined’ getoond. Een tentoonstelling met recent werk van bureau SO - IL, die in het najaar van 2010 te zien was in Studio X in Beijing.

Bij de tentoonstelling verschijnt een boek dat zowel het porselein als de architectonische opvatting van SO – IL belicht.

Met dank aan: 



Veilinghuis Bonhams. Fine Art Auctioneers & Valuers  www.bonhams.com



Het Stimuleringsfonds voor Architectuur. www.architectuurfonds.nl 




www.kfheinfonds.nl



www.snsreaalfonds.nl

 

www.kortmann-aps.nl



www.vsbfonds.nl
KAdE is verhuisd. Nieuw adres: Eemplein 77 (Eemhuis), 3812 EA Amersfoort Eemplein