London Frenzy
20 oktober 2008
De zalen zijn jaloersmakend vol in het nieuwe optrekje van Saatchi in de voormalige Duke of York’s headquarters, vlak bij Sloane Square. Honderden Londenaren sloffen in gestaag tempo langs de crême de la crême van de hedendaagse Chinese kunst. Het is geen verrassende tentoonstelling – louter hits -, maar zo bij elkaar imponeert het toch. Niet in het minst doordat de werken en installaties imposant zijn: groot, groter, grootst (en extreemst). Een complete stad uit hondenkauw-snoepgoed, het evenbeeld van een kunstenaar die de grond likt en schilderijen per strekkende meter. Charles Saatchi houdt van kunst die met spektakel de massa aanspreekt. En hij heeft in het oude militaire complex een zalenparcours gecreëerd om van te smullen, waardoor alles ook optimaal te zien is.
Op derde verdieping kom je dan ineens een zaaltje met ‘Chinese schilderijen’ van Julian Schnabel tegen. Die zijn op zich niet zo interessant, maar wel de sponsor van het zaaltje: Phillips de Pury, het veilinghuis dat zo graag op gelijke hoogte wil komen met Christie’s en Sotheby’s. En de Saatchi Collection is daarvoor blijkbaar een aardige hefboom. Niet alleen is er dat zaaltje, maar Phillips zorgt er ook voor dat de mensen gratis naar binnen kunnen in het museum van de collectioneur. Dat zorgt mede voor de drukte natuurlijk.
Is Saatchi nu ook een preferred buyer bij Phillips de Pury? Zo werkt het natuurlijk niet. De hoogste bieder wint. Maar kwaad kan het nooit om zo dicht bij het vuur te zitten. Het is het zoveelste teken van de warme band tussen veilinghuizen en andere geledingen van de hedendaagse kunst. Sotheby’s die Damian Hirst’ privéhandelaar wordt, Christie’s die eigenaar is van galerie Haunch of Vennison. Phillips de Pury die de exclusieve dealer wordt voor het vrije werk van fotografe Annie Leibovitz. Dit soort onderlinge betrekkingen zijn logische stappen binnen een kunstwereld waarin de afgelopen jaren niets te dol was.
Maar ook in blingblingtown London slaat de kredietcrisis toe. De najaarsveilingen in Londen (tweede week oktober) gingen ronduit slecht. Bij de avondveiling van Phillips de Pury op 18 oktober was het slagveld groot. De helft van de lots werd niet verkocht. Wat werd verkocht haalde voor het grootste deel net aan de ‘low estimate’. Met name de dure stukken vonden geen koper. Bij Sotheby’s en Christie’s was het al niet veel beter. De hedge fund-jongens, de Russische oligarchen, de Indiase businessmen, de dotcom-rijken, ze hielden allemaal hun portemonee in de zak. De veilingen in Londen lieten voor het eerst zien dat de kunstmarkt ook écht getroffen gaat worden. Bij eerdere recessies was het effect op de kunstmarkt later te zien dan nu. Nu is het effect instant.
De veilingen vielen – niet zomaar natuurlijk – in het weekend van de Frieze Art Fair, de grote magneet voor de hedendaagse kunstwereld in oktober. Binnen vijf jaar heeft die beurs een enorme positie verworven. Iedereen komt naar Londen (‘see you in Londen!’, hoor je in de weken ervoor). De musea zorgen dat ze belangrijke shows hebben, de galeries zorgen ervoor dat ze niet alleen in de tent in Regent’s Park goed voor de dag komen, maar ook in de eigen ruimtes iets bijzonders hebben staan. En er wordt natuurlijk gestrooid met uitnodigingen voor posh parties.
Hedonisme hoort bij de glitzy artworld. Maar het gedans rond het gouden kalf op het handgeklap van God Mammon kreeg in Londen wel iets van een ‘danse macabre’. Want het ging niet zo heel goed. Er werd wel verkocht – dat wordt er altijd -, maar moeizamer. Uitverkopen was er helemaal weinig bij (voorgaande edities hoefde je na donderdag niet eens meer naar Londen af te reizen als je iets interessants zocht). Galeriehouders hielden hun gezicht in de plooi, maar sommigen klapten toch uit de school. Bij een van de jongere Britse galeries werd openlijk gezegd dat er niet goed werd gedraaid. En om hen heen ook niet. Deze mindere ‘Frieze’ volgt op een ‘Armory’ in New York eerder dit jaar, die ook al niet goed was. Ook in de kunst slaat dus het slechte nieuws uit de VS over op Europa.
Nu de handel in Londen op alle fronten – veilingen en galeries – minder tot slecht was, is het wachten op de najaarsveilingen in New York in november en de Art Basel Miami Beach begin december om een nog beter beeld te krijgen van de temperatuur op de kunstmarkt. Dat de boel niet meer zo oververhit is als vorig jaar (met ridicule veilingrecords) is wel zeker.
Het is slechts gissen wat er vervolgens gebeurt. In Londen hebben nogal wat galeries tweede vestigingen in de eigen stad geopend, zoals internationaal veel galeries een tweede vestiging in een andere stad (van Berlijn tot Beijing) hebben geopend. Je kunt onder meer verwachten dat de markt zich zal gaan richten op de ‘save bets’, waardoor galeries met jonge, opkomende – en vaak gehypte – kunstenaars het lastig zullen gaan krijgen.
Er hangen donkere wolken boven de kunstmarkt en dat is alleen maar goed. Het achteroverleunen is voorbij. In tijden van crisis komt vaak de grootste creativiteit bovendrijven. Het wordt een interessant jaar.
