Frankenthaler x Judd

In het najaar van 2026 presenteert Kunsthal KAdE in Amersfoort een tentoonstelling met het werk van Helen Frankenthaler (1928–2011) en Donald Judd (1928–1994). De twee kunstenaars, geboren in hetzelfde jaar, braken door in het naoorlogse New York, waar ze ieder hun eigen pad kozen in de wereld van de abstractie. Daarmee hadden ze groot succes in de Verenigde Staten, maar in Europa was de situatie radicaal anders, vooral in Nederland. Donald Judds minimalistische werk werd vanaf het begin van de jaren zeventig op grote schaal tentoongesteld en verzameld, terwijl het werk van Helen Frankenthaler – en dat van haar vrouwelijke collega’s uit de abstracte expressionistische kringen – vrijwel volledig werd genegeerd. Tot voor kort bezat alleen het Stedelijk Museum Amsterdam één enkele prent van Helen Frankenthaler uit een groter portfolio van Amerikaanse kunstenaars, verworven na haar overlijden. Pas in 2025 voegde het museum twee schilderijen van Frankenthaler toe aan de collectie. Het werk van haar vrouwelijke collega’s, zoals Lee Krasner, Joan Mitchell, Grace Hartigan and Elaine De Kooning, ontbreekt nog steeds in Nederlandse collecties.

Het verhaal van Donald Judd is wezenlijk anders. Judd was een lieveling van de Nederlandse kunstwereld, niet in de laatste plaats dankzij kunsthistoricus en curator Rudi Fuchs, die een fervent voorstander van zijn werk was en zijn werken aankocht voor de musea in Eindhoven, Den Haag en Amsterdam. Samen bezitten de grote Nederlandse musea meer dan veertig werken van Donald Judd, waaronder negentien sculpturen, waarvan zeven van groot formaat. In 1994 verwierf Rudi Fuchs voor het Stedelijk Museum een versie van een grote aluminium sculptuur die al sinds 1984 in de collectie van museum Boijmans Van Beuningen aanwezig was, zij het in een ander kleurenschema, waarbij hij voorbijging aan het concept van de ‘Collectie Nederland’ dat rond die tijd in opkomst was. Beide sculpturen zijn in Kunsthal KAdE voor het eerst sinds de aankopen tezamen te zien.

Contrasten

Het samenbrengen van de twee oeuvres in één tentoonstelling is een studie in contrasten. Beide kunstenaars vertegenwoordigen cruciale ontwikkelingen in de naoorlogse kunst: het werk van Frankenthaler kwam voort uit de vernieuwingen van het abstract expressionisme in de jaren vijftig, een positie die zij in de daaropvolgende decennia verder ontwikkelde. Met royale gebaren bracht ze heldere kleuren aan op grote doeken, soms door middel van haar ‘soak-stain’-techniek, waarbij de verf in het doek werd geabsorbeerd en zich over het oppervlak verspreidde. Judd werd een van de leidende figuren van het minimalisme van de jaren zestig en produceerde strak geordende geometrische vormen die vaak werden vervaardigd uit industriële materialen en door anderen werden geassembleerd.

In de tentoonstelling komen deze verschillen nadrukkelijk naar voren, zoals ze zich in beider oeuvres aandienen: vrije vorm versus strakke beeldtaal, intuïtie versus rede, persoonlijke gebaren versus een ‘industriële’ houding, maar ook ondergewaardeerd zijn (en daardoor niet verzameld) versus populair en veelvuldig aangekocht (die deels de mannelijke voorkeur in het Nederlandse naoorlogse verzamelbeleid reflecteert). Tegelijkertijd zijn er subtiele overeenkomsten. Frankenthaler gebruikte regelmatig rechthoekige en vierkante oppervlakken in haar werk, waarbij ze soms flirtte met het minimalisme. Tegen het einde van zijn carrière begon Judd steeds meer expressieve kleuren te gebruiken, een factor die een belangrijk onderdeel vormt van de visuele kracht van Frankenthaler.

Hoewel ze even oud waren, wordt aangenomen dat Judd en Frankenthaler in verschillende artistieke kringen verkeerden. Judd werd geassocieerd met een jongere generatie kunstenaars die in het begin van de jaren zestig opkwam, terwijl Frankenthaler al meer gevestigd was door haar vroege banden met de abstract-expressionisten en critici zoals Clement Greenberg. Rond 1960 was de New Yorkse kunstscene in flux. Op dat moment had Frankenthaler al verschillende tentoonstellingen achter de rug, terwijl Judd nog op zoek was naar zijn definitieve artistieke stem. In het begin van de jaren zestig schreef hij honderden recensies voor Arts Magazine, deels om een grote hoeveelheid kunst te kunnen bekijken, maar ook om zijn eigen artistieke profiel aan te scherpen. Tussen 1960 en 1963 schreef Judd drie van die recensies over tentoonstellingen van Frankenthaler (die geleidelijk aan kritischer werden).

Terugkijkend op de tweede helft van de twintigste eeuw vormden het minimalisme (en het daaruit voortvloeiende conceptualisme) en het abstract expressionisme de boeksteunen van de naoorlogse westerse kunstgeschiedenis, waardoor deze tentoonstelling een treffende reflectie is op deze geschiedenis.

Vivian Suter

Het project wordt afgerond met een presentatie van Vivian Suter (Buenos Aires, 1949) in de Elleboogkerk. Het werk van Suter is een hedendaagse versie van de schilderkunst van Helen Frankenthaler. Ze heeft dezelfde vrijheid en dezelfde intuïtieve benadering van het doek. Suter, afkomstig uit Argentinië, woont in de jungle van Guatemala en schildert haar doeken buiten in de natuur. Net als bij Frankenthaler ligt de oriëntatie van een werk nooit meteen vast. Frankenthaler schilderde haar doeken op de vloer en bepaalde later de boven- en onderkant. Suter doet hetzelfde in haar natuuratelier. Suters installaties bestaan uit tientallen van deze doeken, niet opgespannen, vrij hangend in de ruimte of aan de muur. Het zijn labyrintische installaties die de jungle weerspiegelen waarin ze werkt.

Frankenthaler x Judd, 26 september 2026 t/m 10 januari 2027, Kunsthal KAdE, Amersfoort, di-zo 10.00-17.00 uur, www.kunsthalkade.nl
Vivian Suter, 26 september 2026 t/m 3 januari 2027, Elleboogkerk, Amersfoort, di-zo 10.00-17.00 uur, www.elleboogkerk.nl